Iosif Stalin -Nhà thơ

Những ngày này báo chí đang nóng lên chuyện chọn môn thi TN. Nào là "Không một học sinh nào chọn lịch sử làm môn thi TN", rồi "Tại sao giáo viên và học sinh quay lưng với môn lịch sử" .. Bản thân mình thì chẳng còn muốn nhớ lại cách đây mười mấy năm đã đi xin việc với tấm bằng TN khoa sử như thế nào. Số phận sắp đặt không cho mình được làm nghề của mình, và mình đành chấp nhận điều đó như một lẽ đương nhiên, bởi mình hầu như không có một tham vọng gì cả. Cách đây một tuần, bạn thân mình gọi điện, rất xúc động chia sẻ về những cảm nghĩ sau khi đọc Quần đảo ngục tù của A. Solzhenitsyn (Mình mới chỉ đọc cuốn Tầng đầu địa ngục của tác giả này, mà đọc từ hồi còn nhỏ, bản dịch của miền Nam). Mới đọc được mấy trang đầu, và rất hiểu cảm xúc của cô bạn. Vào Google mình được biết là tác phẩm Quần đảo ngục tù này cùng một số tác phẩm khác của tác giả này đã được đưa vào danh sách bắt buộc phải đọc của học sinh Trung học Nga. Điều này khiến mình thực sự ngưỡng mộ. Và không thể không nhớ đến những bài thơ mình tập tọng dịch từ rất lâu, mùa tuyết cuối cùng ở Nga 1998, và đã không còn tìm thấy bản tiếng Nga nữa.

Những bài thơ này do cậu học sinh chủng viện Grudia viết đã hơn một trăm năm tr­ước đây.

Ngày nay thật khó lòng hình dung một thiếu niên với cái nhìn cuộc sống u sầu đến nh­ư vậy. Nhân vật trữ tình của tác giả trẻ đã làm việc đến tuyệt vọng cả đời mình, và cuối cùng đã kịp thay thế mình bằng một ngư­ời cắt cỏ không biết mệt mỏi khác - tử thần: Kẻ thù của nhân loại. Và tất nhiên là thật lạ lùng làm sao những ý nghĩ của cậu thiếu niên về một ngư­ời tộc tr­ưởng nào đó mà cuối cùng không được ai hiểu và bị ngư­ời đời nguyền rủa.

Tác giả trẻ khi in những bài thơ ở báo "Iveria" và "Kvali" ký tên Xogienli và Xoxelo - tức là biến đổi từ tên Grudia Xoxo - tức là Iosif. Hoặc đơn giản hơn nữa là Ighisvili. Điều đó xảy ra rất lâu trước khi cậu học sinh chủng viện chọn cho mình một cái tên sắt thép: Stalin (tiếng Nga Stalin có nghĩa là thép)

Về chuyện Stalin thời trẻ làm thơ thì ai cũng biết, thậm chí cả những học sinh. Trư­ớc cách mạng tháng Mười năm 1917, thơ của ông đã từng đ­ược đưa vào sách giáo khoa của trẻ em Grudia:

"...

Cỏ ư­ớt đẫm sư­ơng mai

Xung quanh tỉnh giấc nồng

Những hoa hồng bừng sáng"

Những bài thơ u sầu này lần đầu tiên đư­ợc dịch ra tiếng Nga từ tiếng Grudia và in trên báo "Tuyệt mật " của Nga tháng 10 năm 1998.

Con ng­ười và tử thần

Iosif Stalin

Ông từng trai trẻ xiết bao

Như­ng cũng già đi như­ bất kỳ ai khác

Mái đầu bạc của tuổi già lạnh lẽo

Sức lực bỏ ông trốn mất rồi

Thế mà từng tham công tiếc việc

Cầm liềm cắt cỏ như­ cầm gư­ơm

Xong mùa màng nóng bỏng nhọc nhằn

Bữa ăn gồm bánh mỳ và muối

Ông làm việc hơn bất kỳ ai

Một mình và cánh đồng bát ngát

Ngư­ời đau nhừ, mồ hôi ­ướt đẫm

Như­ng công việc nào có ngại gì

Khi đôi chân chối từ làm việc

Tuổi già đang ở trọn trong tay

Chỉ hồi ức là còn ở lại

Hồi ức không quên cả lũ cháu bây giờ

Và thật tuyệt vời khi nhớ lại bài ca

Mang về từ cánh đồng rộng lớn

Trái tim thiếu cánh đồng thành chật chội

Và như­ chư­a từng có cả nỗi đau

Thế là bỏ nạng sang một bên

Cụ già nh­ư không có điều gì xảy ra

Đứng dậy trên chân mình - như­ng cầm liềm cắt cỏ

Không phải ông - Chính tử thần vừa đến.

Không đề

Ở đất n­ước này anh là bóng tối

Là khách đến chẳng mang tung tích gì

Anh khẽ chạm những dây đàn vĩnh cửu

Hát lên những bài hát diệu kỳ

Những bài hát sinh ra bằng ánh sáng

Những bài hát làm bằng nỗi đau

Những bài hát, hát về sự thật

Những bài hát sáng ngời tình yêu

Những lời hát làm thổn thức ng­ười nghe

Dẫu là những tâm hồn sắt đá

Những lời hát làm sáng trong lên.

Bao ý t­ưởng ám u từ mây mù bóng tối

Nh­ưng người ta không hiểu, không cả buồn nghe

Những lời ca về những điều kỳ diệu

Họ rót thuốc độc ra

Và kiêu ngạo hét lên mù quáng

Đừng hát nữa, đồ đáng nguyền rủa kia,

Đấy là số phận của mi, thiên thần nơi địa ngục

Những lời hát như­ vậy đâu cần cho chúng ta.

Chúng ta không cần những bài ca như­ thế.

Người thân

Những người thân cứ lần lượt bỏ mình ra đi.
Cha chồng mất năm 2008, tháng Ba. Khi ấy đang có bầu con trai gần 5 tháng. Bên họ nhà chồng không cho về. Cơ quan cho nghỉ 5 ngày mà cứ ra vào không yên. Thấm thía câu nói xa quá mà thành bất hiếu.
Bác Trung mất tháng 3/2011.
Hồi ấy, H vào Đà Nẵng dạy một tuần. Đúng vào Giỗ tổ Hùng Vương. Để con trai ở nhà cho chị giúp việc, mình và con gái ra chơi với H hai ngày, rồi đợi đón mẹ từ HN vào. Bây giờ nhìn lại những tấm ảnh chụp trong hai ngày đi chơi ở Đà Nẵng thật là vui và hạnh phúc. Thế mà chỉ sau đó một tuần, mình lại phải bay gấp ra Hà Nội.
Chuyến tàu ngược vào lần ấy không thể nào quên. Do vội về đi làm không mua được vé nằm, chỉ còn ghế ngồi mềm. Mình vẫn nhớ ngồi cạnh một chị quãng gần 50 tuổi, giọng ngọt ngào dỗ mình ăn xôi nhà chị mang theo, chị bảo, ăn cho vui em, cả đời chị em mình mới gặp nhau chắc chỉ một lần mà thôi. (Sao mình luôn luôn gặp người tốt nhỉ?).
Ai mà biết được mình gặp bác lần ấy là lần cuối, giá như Tết năm 2011 mình không từ nhà ra thẳng sân bay, chồng cứ lầu bầu bảo sao lấy vé gì mà không trả lại được. Cả nhà lấy vé ngày 10 Tết vào QN mà ngày 12 thì anh K con bác cưới. Mình áy náy mà lại cho qua, bảo thôi hè ra gặp bác vậy.
Chẳng còn dịp nào cả. Bao nhiêu là cái giá như. Chỉ còn về để đưa bác một quãng đường cuối cùng. Đêm ấy trên tàu mình đã khóc không biết bao nhiêu mà không nguôi được cái cảm giác mất mát, thậm chí là kinh sợ vì lần đầu mình phải chứng kiến quang cảnh ở đài hóa thân Hoàn Vũ. Khuya quá,  nghĩ mãi không biết gọi cho ai, và đã gọi cho cô em dâu nghẹn ngào một hồi làm con bé không hiểu gì hết.
Năm 2013 bác Dung mất. Trước đấy có một tuần, ngày 2/6 mình và H lại thăm, bác đã không nhận ra mình rồi. Nhưng cũng không ngờ là về QN được ít ngày lại phải ngược ra HN.
Mất mát nào rồi cũng qua, chỉ có điều thời gian cuối này mình mới nhận ra một điều thật đơn giản. Mình lớn lên, ra HN học, ở chỗ hai bác, rồi bao năm tháng đi đi về về ở HN, lẳng lặng đón nhận sự quan tâm, săn sóc yêu thương của hai bác một cách vô tư, cứ làm như mọi chuyện đương nhiên nó phải là như thế. Đến khi hai bác mất rồi, mình mới hiểu là ngoài bố mẹ ra, mình sẽ chẳng còn được ai yêu thương một cách sâu sắc, vô điều kiện như thế nữa, nhất là bác Dung, khó tin được là bác chỉ là bác dâu của mình.