Xương Giang - Khúc thanh bình

Bố bất ngờ ra đi ngày 3/8, đến nay là gần một tháng. Nỗi đau mất bố là nỗi đau lớn nhất của đời một con người mà ai rồi cũng phải trải nghiệm. Nhưng mình cố tránh không dám nghĩ đến điều đó, thế rồi khi điều ấy xảy ra mình quả thực là hẫng hụt. Đến tận hôm nay mình vẫn còn như không thể tin là bố đã mất, không thể tin là điều ấy đã xảy ra. Viết những dòng này mà nước mắt mình lại ràn rụa, dẫu mình đã khóc không biết bao nhiêu rồi. Bao nhiêu là ân hận, bao nhiêu là "giá như".. Bây giờ mới thấm thía rằng đời là cõi tạm, và cuộc vui nào rồi cũng có hồi kết. Còn đâu những lần về cả nhà đông đủ, vui vẻ ấm áp và hạnh phúc tới chẳng thể nào hơn.
Và trong sáu chị em, mình là người thiệt thòi nhất. Không chỉ vì mình sớm xa nhà, không được gần gũi bố mẹ nhiều, mà hơn cả là bố mất đi, chẳng còn ai hiểu mình hơn, chẳng còn ai yêu mình hơn, và mình chẳng biết viết vì ai nữa.
Chép lại bài thơ này, mình lại nhớ mình đã thuộc nó từ khi mình còn nhỏ lắm, sau này bố đưa in trong tập Miền quê quan họ. Bấy giờ là năm 1981,  những đêm có trăng vườn tược, lũy tre, làng mạc trông hoang vu như rừng. Những đêm không trăng thì khắp nơi là bóng tối, những ánh đèn dầu tù mù vàng đục trong đêm. Buổi tối, mình và mấy chị em học bài ở nhà trong, bố ngồi làm việc ở nhà ngoài. Viết được vài câu, bố lại đọc đi đọc lại, có khi ngâm lên bằng một giọng trầm ấm đầy hứng khởi và diễn cảm - giọng rất riêng của bố.
Đơn giản vậy, khi mất rồi mới biết đó chính là hạnh phúc.

Rồi trong mơ chắc sẽ gặp nhau đây

Tiếng tỳ bà đêm Xương Giang gió hút

Tiếng tỳ bà cả đời người có được

Nghe bốn bề xô động một âm thanh

Cứ nôn nao cái cảm giác chênh vênh

Vó ngựa khua rập rồn thời trận mạc

Lửa hắt chiến bào tay gươm tay bút

Nguyễn Trãi cười phút sông núi phong quang

Trượt đầu tay chênh vênh thời gian

Dây đàn căng dây thần kinh mỏng mảnh

Núi Yên Thế trập trùng hơi rừng lạnh

Lục Đầu Giang nguồn họp mấy dòng Thương

Mắt em chớp đâu mà tôi cơn cồn

Tóc đen xuống ôm đàn mê mải

Những lý cây đa gió đưa cây cải

Khúc thanh bình càng đậm chất Xương Giang

Là Thọ Xương vành đai xanh mùa màng

Qua tháng hạn nõn rau quăn sương muối

Quả cà chua rám má hồng con gái

Nón trắng che nghiêng khuôn mặt gió đồng.

Là khói mây phân đạm ngang trời bềnh bồng

Xuân thị xã bàng ướt đầm lá đỏ

Ánh điện quẫy con sóng sông không ngủ

Còi đoàn tàu mạnh mẽ lúc rời ga

Những gì bồi lắng những gì trôi qua

Đàn – thác – lũ chưa nhô cồn cát nổi

Xương Giang nay Xương Giang thời Nguyễn Trãi

Là tôi là em là khúc đàn say

Chắc ngày mai ta sẽ gặp nhau đây.

Thơ Trinh Đường

Bận

Trời thu bận xanh
Sông Hồng bận chảy
Cái xe bận chạy
Lịch bận tính ngày
Con chim bận bay
Cái hoa bận đỏ
Cờ bận vẫy gió
Chữ bận thành thơ
Hạt bận vào mùa
Than bận làm lửa

Cô bận cấy lúa
Chí bận đánh thù
Mẹ bận hát ru
Bà bận thổi nấu
Còn con bận bú
Bận ngủ bận chơi
Bận tập khóc cười
Bận nhìn ánh sáng
Mọi người đều bận
Nên đời rộn vui
Con vừa ra đời
Biết chăng điều đó
Mà đem vui nhỏ
Góp vào đời chung


Ra cửa

Biết chắc không có em
Anh vẫn đi ra cửa
Tay cầm nắm đấm xoay
Mắt run theo tay mở

Cái gì sau cánh cửa
Một khoảng trống mênh mông
Anh đứng vào khoảng trống
Vẫn không phải là em

Chiều nay sau cánh cửa
Khoảng trống lại gọi anh
Không cưỡng được lòng mình
Anh lại đi ra cửa

Linh tinh chiều thứ bảy

1. Cả một ngày ở dưới biển do lớp con trai đi dã ngoại. Biển mỗi ngày một khác,hôm qua không giống hôm nay, và sáng khác, chiều lại khác, thay đổi không ngừng nghỉ. Sau giấc ngủ trưa, mình và cả nhà phát hiện ra ngày hôm nay 12 năm về trước có hai người cưới nhau. Chết cười đi mất. Con gái reo to, bảo mình phải tổ chức kỷ niệm cho bố mẹ chớ!
Nhanh vậy đấy! Thoáng cái đã 12 năm.
2. Trong trường ca Những người đang chiến đấu của em đồng nghiệp đưa nhờ biên tập, mình đọc đi đọc lại đoạn sau:
Tôi ngồi nhìn, tay vẽ con trâu nghịch ngợm và đài sen hướng ngửng lên trời
Có mẹ
Ôm tôi
Ngước nhìn mây trắng.
Mơ màng tôi thiếp đi.
Nước dưới chân khi nào thôi ngừng chảy
Người trên đời khi nào thôi dối gian?
Lâu rồi mới thấy thích một cái gì đó, dẫu chỉ là một đoạn thơ.

Đi ép dầu

Tháng 5. Nắng gắt. Mùa ép dầu lạc, trong này gọi là dầu phộng.

Mình phát hiện ra mình là người thích bắt chước. Thấy cái gì hay hay là cũng làm giống người ta. Đầu tiên là vụ nước mắm, khoảng bảy, tám năm nay nhà mình dùng toàn nước mắm nhà làm, mà là nước mắm nhĩ, làm từ cá cơm. Ăn lâu quen, đi ăn hàng hay về Bắc ăn những loại mắm chế biến kiểu như Chin Su, Nam Ngư .. là thấy không vừa miệng. Khách đến nhà ăn cơm, chồng chỉ hay khoe bát nước mắm "nhà làm đấy", nghĩ mà buồn cười.

Đến cái vụ ép dầu phộng này. Nhà mình cũng hay mua dầu phộng nguyên chất. Nhưng mua thì hay sợ người ta pha thêm, không tin tưởng lắm. Năm ngoái mình hỏi thăm người ta, rồi cũng bon chen tìm đến một lò ép dầu cách thành phố khoảng 6-7 km về phía Tây, tức là đường đi Nghĩa Kỳ. Tất nhiên là đã gọi điện đặt trước, khi mình tới người ta đã chuẩn bị sẵn đậu phộng, sau đó sạc vỏ, nghiền và cho vào hấp chín và đưa vào bọng ép lấy dầu. Những công đoạn này mình chẳng nhúng tay, chỉ ngồi xem họ làm và đợi được dầu thì hứng vào can rồi tính tiền. Vậy mà thấy cũng kỳ công, và thú vị nữa. Lò ép dầu nằm ven cánh đồng cạnh một bụi tre um tùm, quang cảnh thoáng mát. Các bà các chị chờ ép dầu cùng mình hầu như toàn ở trên núi xuống,  tán chuyện vui gì đâu. Người nào cũng tay xách nách mang, phần lớn là họ chở đậu phộng nhà làm được tới ép, trả công, sau đó mang về nào dầu, nào bã khô dầu làm thức ăn cho bò hoặc bón cây. Thường là từ lúc lấy đậu phộng ra khỏi bao đến lúc ép được dầu phải chờ đến 4-5 tiếng, nếu khách đông phải chờ lâu hơn. Có người kỹ, chờ dầu nguội hẳn mới rót vào can mang về cho khỏi hao. Nhưng phần lớn là vội nên mang cả can dầu còn hơi ấm về nhà.

Thật ra nhà mình dùng không nhiều lắm, năm ngoái ép 20 lít mà chia lại cho bạn bè còn hơn chục lít, đến giờ mới gần hết, nhưng ham vui nên có người rủ thì lại đi, và lần này lò ép dầu cũng ở xa một khoảng cách như vậy nhưng không phải đường lên núi mà là xuống biển. Nắng xém da xém thịt, xuống tới nơi thì còn phải chờ lâu mới đến lượt, tiện đường, mình, cô bạn đồng nghiệp và một bà dì ngoài 50 mà còn vui vẻ trẻ trung quyết định ghé luôn xuống biển. Và không ngờ là có một chuyến đi biển vui đến thế.

Biển vắng, vì mới chỉ khoảng 3 h chiều. Bọn mình nằm nghỉ ở những chiếc ghế bố dưới gốc dương mát rượi, uống nước và tán đủ thứ chuyện trên đời. Sau đó mua đồ tắm (vì đâu có nghĩ là xuống biển mà đưa đồ tắm đi) và mới gần 4 h chiều nắng gắt mà đã rồng rắn nhau xuống nước. Cảm giác thật tuyệt. Thật ra mới hôm trước mình mới ở biển với gia đình, nhưng đi với bọn trẻ con làm sao mà dám thoải mái hết mình như lúc này được. Bọn mình ra ngoài xa chừng có thể, nơi không sâu lắm, ngang ngực thôi nhưng tránh được sóng bạc đầu để có thể bơi đôi chút và cái chính là đùa giỡn. Nước ấm và mặn chát, quen thuộc quá rồi mà sao lần nào cũng như ngỡ ngàng vì cái vị mặn ấy. Lại nhớ đến thế những lần đi biển sớm. Sáng sớm nước biển lặng tới gần như nước ở sông, mình có thể bơi ngửa lim dim nửa nổi nửa chìm trong nước thật lâu không biết chán.

Và kết quả là 7 h tối mới về đến nhà, ba người đàn bà lặc lè với những can dầu còn âm ấm, người thì mệt lử vì ở dưới nước quá lâu (À mà sao tuyệt nhiên không thấy đàn ông đi ép dầu nhỉ?). Con gái hấm hứ bảo sao mẹ đi biển không cho con đi cùng, mẹ tỉnh bơ, trong lúc chờ ép dầu thì mẹ với cô Thu tắm biển không được sao?  

  Thế là hết một ngày Chủ nhật. Bạn mình thì đã chắc đã xong việc và ra Đà Nẵng để bay về Hà Nội. Ôi, gặp mà như chưa gặp, cảm giác như chưa kịp nói gì, cũng may còn có điện thoại trên đời.

11.5.2014

Hàng xóm

Những ngày này người thờ ơ nhất với chính trị cũng không thể thờ ơ.
Có phải chân lý luôn thuộc về kẻ mạnh?
Thế thì chúng ta có thể làm được điều gì nhỉ? Khi mà kẻ yếu có một người hàng xóm mạnh hơn và không biết điều?
Liệu có đến một lúc nào đó, những người dân QN đi ra đảo Lý Sơn mà như đi nước ngoài?

Hoa dại

1.   Ngày còn ở chung, có lần cô bé đồng nghiệp T. tâm sự vô cùng bức xúc về một cá nhân khôn ngoan lọc lõi nào đó, mình đã bảo em: Em ạ! Người như vậy họ sẽ chẳng bao giờ chọn chị em mình đâu! (Câu này nghiệm sau mười mấy năm, vẫn thấy đúng, hì hì).

Năm ấy mình đã 30 tuổi, mới đi làm được vài tháng, còn T. chưa đầy 21 tuổi mà đã đi làm được hơn hai năm, chỉ giống nhau ở chỗ là hai chị em cùng chưa lấy chồng.

  2.  Sáng nay trên đường đi làm chợt nhìn thấy một vạt sim, mua hoa nở tím hồng trong nắng, lại nhớ hôm trước đọc trong blog của BEO, thấy những dòng này của nhà thơ Trần Mạnh Hảo:
Hoa cỏ đẹp bên đường                                  
Anh thờ ơ chẳng thấy
Bởi suốt đời anh khôn
Còn hoa này hoa dại

Iosif Stalin -Nhà thơ

Những ngày này báo chí đang nóng lên chuyện chọn môn thi TN. Nào là "Không một học sinh nào chọn lịch sử làm môn thi TN", rồi "Tại sao giáo viên và học sinh quay lưng với môn lịch sử" .. Bản thân mình thì chẳng còn muốn nhớ lại cách đây mười mấy năm đã đi xin việc với tấm bằng TN khoa sử như thế nào. Số phận sắp đặt không cho mình được làm nghề của mình, và mình đành chấp nhận điều đó như một lẽ đương nhiên, bởi mình hầu như không có một tham vọng gì cả. Cách đây một tuần, bạn thân mình gọi điện, rất xúc động chia sẻ về những cảm nghĩ sau khi đọc Quần đảo ngục tù của A. Solzhenitsyn (Mình mới chỉ đọc cuốn Tầng đầu địa ngục của tác giả này, mà đọc từ hồi còn nhỏ, bản dịch của miền Nam). Mới đọc được mấy trang đầu, và rất hiểu cảm xúc của cô bạn. Vào Google mình được biết là tác phẩm Quần đảo ngục tù này cùng một số tác phẩm khác của tác giả này đã được đưa vào danh sách bắt buộc phải đọc của học sinh Trung học Nga. Điều này khiến mình thực sự ngưỡng mộ. Và không thể không nhớ đến những bài thơ mình tập tọng dịch từ rất lâu, mùa tuyết cuối cùng ở Nga 1998, và đã không còn tìm thấy bản tiếng Nga nữa.

Những bài thơ này do cậu học sinh chủng viện Grudia viết đã hơn một trăm năm tr­ước đây.

Ngày nay thật khó lòng hình dung một thiếu niên với cái nhìn cuộc sống u sầu đến nh­ư vậy. Nhân vật trữ tình của tác giả trẻ đã làm việc đến tuyệt vọng cả đời mình, và cuối cùng đã kịp thay thế mình bằng một ngư­ời cắt cỏ không biết mệt mỏi khác - tử thần: Kẻ thù của nhân loại. Và tất nhiên là thật lạ lùng làm sao những ý nghĩ của cậu thiếu niên về một ngư­ời tộc tr­ưởng nào đó mà cuối cùng không được ai hiểu và bị ngư­ời đời nguyền rủa.

Tác giả trẻ khi in những bài thơ ở báo "Iveria" và "Kvali" ký tên Xogienli và Xoxelo - tức là biến đổi từ tên Grudia Xoxo - tức là Iosif. Hoặc đơn giản hơn nữa là Ighisvili. Điều đó xảy ra rất lâu trước khi cậu học sinh chủng viện chọn cho mình một cái tên sắt thép: Stalin (tiếng Nga Stalin có nghĩa là thép)

Về chuyện Stalin thời trẻ làm thơ thì ai cũng biết, thậm chí cả những học sinh. Trư­ớc cách mạng tháng Mười năm 1917, thơ của ông đã từng đ­ược đưa vào sách giáo khoa của trẻ em Grudia:

"...

Cỏ ư­ớt đẫm sư­ơng mai

Xung quanh tỉnh giấc nồng

Những hoa hồng bừng sáng"

Những bài thơ u sầu này lần đầu tiên đư­ợc dịch ra tiếng Nga từ tiếng Grudia và in trên báo "Tuyệt mật " của Nga tháng 10 năm 1998.

Con ng­ười và tử thần

Iosif Stalin

Ông từng trai trẻ xiết bao

Như­ng cũng già đi như­ bất kỳ ai khác

Mái đầu bạc của tuổi già lạnh lẽo

Sức lực bỏ ông trốn mất rồi

Thế mà từng tham công tiếc việc

Cầm liềm cắt cỏ như­ cầm gư­ơm

Xong mùa màng nóng bỏng nhọc nhằn

Bữa ăn gồm bánh mỳ và muối

Ông làm việc hơn bất kỳ ai

Một mình và cánh đồng bát ngát

Ngư­ời đau nhừ, mồ hôi ­ướt đẫm

Như­ng công việc nào có ngại gì

Khi đôi chân chối từ làm việc

Tuổi già đang ở trọn trong tay

Chỉ hồi ức là còn ở lại

Hồi ức không quên cả lũ cháu bây giờ

Và thật tuyệt vời khi nhớ lại bài ca

Mang về từ cánh đồng rộng lớn

Trái tim thiếu cánh đồng thành chật chội

Và như­ chư­a từng có cả nỗi đau

Thế là bỏ nạng sang một bên

Cụ già nh­ư không có điều gì xảy ra

Đứng dậy trên chân mình - như­ng cầm liềm cắt cỏ

Không phải ông - Chính tử thần vừa đến.

Không đề

Ở đất n­ước này anh là bóng tối

Là khách đến chẳng mang tung tích gì

Anh khẽ chạm những dây đàn vĩnh cửu

Hát lên những bài hát diệu kỳ

Những bài hát sinh ra bằng ánh sáng

Những bài hát làm bằng nỗi đau

Những bài hát, hát về sự thật

Những bài hát sáng ngời tình yêu

Những lời hát làm thổn thức ng­ười nghe

Dẫu là những tâm hồn sắt đá

Những lời hát làm sáng trong lên.

Bao ý t­ưởng ám u từ mây mù bóng tối

Nh­ưng người ta không hiểu, không cả buồn nghe

Những lời ca về những điều kỳ diệu

Họ rót thuốc độc ra

Và kiêu ngạo hét lên mù quáng

Đừng hát nữa, đồ đáng nguyền rủa kia,

Đấy là số phận của mi, thiên thần nơi địa ngục

Những lời hát như­ vậy đâu cần cho chúng ta.

Chúng ta không cần những bài ca như­ thế.

Người thân

Những người thân cứ lần lượt bỏ mình ra đi.
Cha chồng mất năm 2008, tháng Ba. Khi ấy đang có bầu con trai gần 5 tháng. Bên họ nhà chồng không cho về. Cơ quan cho nghỉ 5 ngày mà cứ ra vào không yên. Thấm thía câu nói xa quá mà thành bất hiếu.
Bác Trung mất tháng 3/2011.
Hồi ấy, H vào Đà Nẵng dạy một tuần. Đúng vào Giỗ tổ Hùng Vương. Để con trai ở nhà cho chị giúp việc, mình và con gái ra chơi với H hai ngày, rồi đợi đón mẹ từ HN vào. Bây giờ nhìn lại những tấm ảnh chụp trong hai ngày đi chơi ở Đà Nẵng thật là vui và hạnh phúc. Thế mà chỉ sau đó một tuần, mình lại phải bay gấp ra Hà Nội.
Chuyến tàu ngược vào lần ấy không thể nào quên. Do vội về đi làm không mua được vé nằm, chỉ còn ghế ngồi mềm. Mình vẫn nhớ ngồi cạnh một chị quãng gần 50 tuổi, giọng ngọt ngào dỗ mình ăn xôi nhà chị mang theo, chị bảo, ăn cho vui em, cả đời chị em mình mới gặp nhau chắc chỉ một lần mà thôi. (Sao mình luôn luôn gặp người tốt nhỉ?).
Ai mà biết được mình gặp bác lần ấy là lần cuối, giá như Tết năm 2011 mình không từ nhà ra thẳng sân bay, chồng cứ lầu bầu bảo sao lấy vé gì mà không trả lại được. Cả nhà lấy vé ngày 10 Tết vào QN mà ngày 12 thì anh K con bác cưới. Mình áy náy mà lại cho qua, bảo thôi hè ra gặp bác vậy.
Chẳng còn dịp nào cả. Bao nhiêu là cái giá như. Chỉ còn về để đưa bác một quãng đường cuối cùng. Đêm ấy trên tàu mình đã khóc không biết bao nhiêu mà không nguôi được cái cảm giác mất mát, thậm chí là kinh sợ vì lần đầu mình phải chứng kiến quang cảnh ở đài hóa thân Hoàn Vũ. Khuya quá,  nghĩ mãi không biết gọi cho ai, và đã gọi cho cô em dâu nghẹn ngào một hồi làm con bé không hiểu gì hết.
Năm 2013 bác Dung mất. Trước đấy có một tuần, ngày 2/6 mình và H lại thăm, bác đã không nhận ra mình rồi. Nhưng cũng không ngờ là về QN được ít ngày lại phải ngược ra HN.
Mất mát nào rồi cũng qua, chỉ có điều thời gian cuối này mình mới nhận ra một điều thật đơn giản. Mình lớn lên, ra HN học, ở chỗ hai bác, rồi bao năm tháng đi đi về về ở HN, lẳng lặng đón nhận sự quan tâm, săn sóc yêu thương của hai bác một cách vô tư, cứ làm như mọi chuyện đương nhiên nó phải là như thế. Đến khi hai bác mất rồi, mình mới hiểu là ngoài bố mẹ ra, mình sẽ chẳng còn được ai yêu thương một cách sâu sắc, vô điều kiện như thế nữa, nhất là bác Dung, khó tin được là bác chỉ là bác dâu của mình.

Ngày nắng đẹp

Qua hàng sách cũ, tình cờ mua được cuốn "Để lại cho em".
Chẳng còn trẻ để mà xúc động những chuyện vớ vẩn nữa, nhưng tự dưng lại thấy nhớ mấy câu thơ đọc được từ ngày còn nhỏ:

Bãi cát anh ngồi chơi
Vẽ hình em trên cát
Biển bên ta dào dạt
Nhìn anh em mỉm cười

Thế rồi mưa rơi rơi
Rơi trên hình anh vẽ
Và nụ cười đẹp thế
Tan dần theo mưa rơi.

Ngày hôm qua là một ngày hạnh phúc, đêm trước mình nằm mơ thấy ngủ quên, trễ xe xuống Nhà máy, cứ tưởng là thật. Ngồi trên xe đi làm ai nấy tán chuyện rôm rả, cười suốt. Mình và Thu ai cũng hồi hộp. Cuối cùng lúc tham gia thi Đạp xe đạp chậm mình và Thu đều rớt. Mà cái chính là vui gì đâu, ai cũng hào hứng hò hét cho đội mình. TGĐ thi cũng rớt ngay nửa đường đua. Mà trời thật chiều lòng người, mát mẻ, một chút nắng đủ gây hứng khởi. Chiều về thì hơi lành lạnh một chút. Và gió cuốn xao động lòng người.

Nghe chiều chậm vào trong nỗi nhớ

Chiều chầm chậm vào trong nỗi nhớ
Bờ lau bụi cỏ trắng cò về
Lặn lội một ngày bao nhiêu tép
Mà làm đục cả khúc sông quê

Cánh cò chở ráng chiều bay mất
Bóng tối lan dần cuối trời xa
Gió từ biển lại mang hơi lạnh
Nơi ấy xa mờ quê mẹ ta.
13.1.2014